Nằm sâu dưới lòng đất vùng Tây An, Trung Quốc, Đội quân đất nung của Tần Thủy Hoàng là một trong những phát hiện khảo cổ vĩ đại nhất thế kỷ 20. Bản thân quy mô của khu lăng mộ đã đủ khiến người ta choáng ngợp nhưng điều thực sự làm thế giới kinh ngạc lại nằm ở một chi tiết kỳ diệu là trong hơn 8.000 binh sĩ bằng đất nung, không có bất kỳ hai khuôn mặt nào hoàn toàn giống nhau.
Vì sao những người thợ thủ công cách đây hơn 2.200 năm lại có thể tạo ra một kỳ tích giải phẫu học và mỹ thuật tinh xảo đến thế? Cùng Tourhot24h.vn vén bức màn bí ẩn đứng sau “kỳ quan thứ 8” này nhé!
1. Đội quân đất nung – Đỉnh cao của kỹ nghệ “băng chuyền” cổ đại
Nhiều người lầm tưởng rằng để tạo ra hàng ngàn bức tượng khác nhau, các nghệ nhân thời Tần phải nặn từng bức một từ đầu đến chân. Thực tế, người Trung Hoa cổ đại đã áp dụng một hệ thống sản xuất dây chuyền vô cùng tiên tiến và tự động hóa.
Các nhà khảo cổ học phát hiện ra rằng: phần thân, tay và chân của các binh sĩ được đúc sẵn từ các khuôn cơ bản tùy theo cấp bậc (tướng quân, bộ binh, cung thủ). Tuy nhiên, phần đầu và khuôn mặt lại được chế tác hoàn toàn thủ công.
Quy trình tạo nên những gương mặt “độc bản”:
- Đúc cốt thô: Nghệ nhân sử dụng khoảng 8 chiếc khuôn đầu cơ bản để tạo hình dáng sọ và mặt thô ban đầu.
- Đắp đất và chạm khắc: Sau khi tháo khuôn, khi đất sét còn ẩm, các thợ gốm sẽ đắp thêm những lớp đất sét mỏng. Đây là lúc phép màu xảy ra, họ tỉ mẩn dùng dao và dụng cụ chuyên dụng để khắc họa nếp nhăn, dáng mũi, bờ môi, quai hàm và cả những sợi râu, tóc.
- Nung và sơn màu: Sau khi hoàn thiện, tượng được mang đi nung trong lò với nhiệt độ cao, sau đó phủ lên một lớp sơn màu sống động (dù qua thời gian, lớp sơn này đã bị bong tróc khi tiếp xúc với không khí).
2. Lý giải khoa học thuyết “Hệ thống 8 khuôn mặt”
Nghiên cứu của các nhà khoa học chỉ ra rằng, cấu trúc khuôn mặt của Đội quân đất nung thực chất dựa trên 8 ký tự chữ Hán cơ bản tượng trưng cho các hình dáng khuôn mặt của người Trung Hoa lúc bấy giờ.
| Kiểu khuôn mặt (Chữ Hán) | Đặc điểm nhận dạng | Ý nghĩa/Xuất thân giả định |
| Chữ Mục (目) | Khuôn mặt hẹp và dài | Người từ vùng miền Bắc Trung Quốc |
| Chữ Quốc (国) | Mặt vuông vức, chữ điền | Biểu tượng của sự kiên định, cương nghị |
| Chữ Thân (申) | Mặt nhọn hai đầu (trán và cằm hẹp, má rộng) | Phổ biến ở các bộ tộc phía Tây |
| Chữ Do (由) | Trán hẹp, cằm rộng | Tầng lớp binh lính xuất thân từ nông dân |
Bằng cách biến tấu, thêm thắt các chi tiết như râu (có đến hàng chục kiểu râu khác nhau), kiểu tóc, chân mày và biểu cảm mắt dựa trên 8 phom dáng gốc này, các nghệ nhân đã tạo ra hàng ngàn tổ hợp “độc nhất vô nhị”.
Xem thêm “Tour du lịch Tây An – Lạc Dương – Trịnh Châu 6N5Đ từ HCM”
3. Bí ẩn từ những người mẫu đời thực
Một giả thuyết vô cùng thuyết phục và được giới khảo cổ ủng hộ là Đội quân đất nung được mô phỏng từ chính quân đội thật của nhà Tần.
Tần Thủy Hoàng đã thống nhất Trung Hoa bằng cách thu phục 6 nước chư hầu. Do đó, quân đội của ông là một tập hợp đa sắc tộc đến từ nhiều vùng miền khác nhau. Họ từ những chiến binh du mục vùng biên viễn phía Bắc, người nước Tần gốc cho đến binh lính vùng sông nước phía Nam.
Các nghệ nhân đã lấy cảm hứng từ chính những người lính thực tế xung quanh họ. Đó là lý do tại sao bạn có thể nhìn thấy:
- Những chiến binh trẻ tuổi với gương mặt ngơ ngác, đầy sức sống.
- Những viên tướng già dặn với nếp nhăn hằn sâu nơi khóe mắt, toát lên vẻ phong trần và đầy kinh nghiệm trận mạc.
- Những nét mặt vui, buồn, nghiêm nghị, hay thậm chí là căng thẳng trước giờ ra trận.
4. Áp lực kinh hoàng từ “sắc lệnh Tần Thủy Hoàng”
Bên cạnh yếu tố nghệ thuật, lý do khiến các bức tượng có độ hoàn thiện cao đến khó tin còn đến từ tính kỷ luật sắt đá và luật pháp nghiêm ngặt thời Tần.
Mỗi bức tượng hoặc vũ khí trong lăng mộ đều được khắc tên của người thợ hoặc người giám sát chịu trách nhiệm chế tạo. Đây chính là hệ thống “cá nhân chịu trách nhiệm” (物勒工名 – Vật lặc công danh).
Nếu một bức tượng bị phát hiện lỗi, làm cẩu thả hoặc giống hệt một bức tượng khác một cách lười biếng, người thợ làm ra nó (và cả gia đình họ) có thể phải đối mặt với những hình phạt tàn khốc, thậm chí là tội chết. Áp lực sinh tử này buộc các nghệ nhân phải dồn hết tâm huyết, biến mỗi bức tượng thành một tác phẩm nghệ thuật độc bản.
Đội quân đất nung không chỉ là biểu tượng cho quyền lực tối thượng của Tần Thủy Hoàng mà còn là cuốn “bách khoa toàn thư” bằng đất sét lưu giữ diện mạo của con người cách đây hai thiên niên kỷ. Sự khác biệt trên từng khuôn mặt chính là minh chứng cho đỉnh cao trí tuệ, kỹ nghệ và sự khéo léo của những người thợ thủ công Trung Hoa cổ đại. Nếu có cơ hội đặt chân đến Tây An, hãy dành thời gian nhìn thật kỹ vào mắt của những chiến binh đá này, bạn sẽ cảm nhận được hơi thở của lịch sử đang dội về từ quá khứ.
