Lễ cúng Giao thừa hay còn gọi là lễ Trừ Tịch, là khoảnh khắc thiêng liêng nhất trong năm của người Việt Nam. Đây không chỉ là nghi thức tiễn đưa năm cũ, đón chào năm mới mà còn là sợi dây kết nối tâm linh giữa con người với thần linh và tổ tiên.
Trong bài viết này, Tourhot24h.vn sẽ cùng bạn tìm hiểu sâu sắc về ý nghĩa lễ cúng Giao thừa, cách chuẩn bị mâm cỗ chuẩn phong tục và những lưu ý để cả năm hanh thông, vạn sự như ý nhé!
1. Lễ cúng Giao thừa là gì? Tại sao gọi là lễ Trừ Tịch?
Giao thừa là thời khắc chuyển giao giữa ngày cuối cùng của năm cũ sang ngày đầu tiên của năm mới. Theo nghĩa Hán – Việt, “Giao” là trao lại, “Thừa” là tiếp nhận. Lễ Trừ Tịch (Trừ: thay đổi, khử đi; Tịch: đêm) có nghĩa là đêm của sự thay đổi, đêm rũ bỏ những muộn phiền, xui xẻo của năm cũ để đón nhận những điều may mắn, tốt lành.
Theo quan niệm dân gian, mỗi năm sẽ có một vị hành khiển (vị quan nhà Trời) xuống cai quản hạ giới. Cứ hết một năm, vị quan cũ sẽ bàn giao công việc cho vị quan mới. Vì việc bàn giao diễn ra rất khẩn trương nên lễ cúng thường được thực hiện ở cả ngoài trời và trong nhà để tiễn đưa quan cũ, đón chào quan mới.
2. Ý nghĩa lễ cúng Giao thừa trong tâm thức người Việt
Lễ cúng Giao thừa mang nhiều tầng ý nghĩa nhân văn và tâm linh sâu sắc.
- Sự tri ân thần linh và các vị quan hành khiển: Người Việt tin rằng mỗi năm đều có các vị thần sát sao theo dõi và phù hộ cho cuộc sống của nhân dân. Việc cúng Giao thừa ngoài trời là để bày tỏ lòng biết ơn đối với vị quan cũ đã bảo vệ gia đình trong năm qua và cầu mong vị quan mới sẽ mang lại mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu.
- Uống nước nhớ nguồn – Kết nối với tổ tiên: Nếu lễ cúng ngoài trời dành cho thần linh thì lễ cúng trong nhà là dành cho ông bà, tổ tiên. Đây là dịp để con cháu mời hương hồn người thân đã khuất về ăn Tết cùng gia đình. Hành động này thể hiện đạo lý “Uống nước nhớ nguồn” và sự hiếu thảo của người Việt.
- Tống cựu nghênh tân – Xua đuổi điềm xấu: Mọi buồn phiền, thất bại hay những điều chưa trọn vẹn của năm cũ sẽ được “gửi lại” vào khoảnh khắc trừ tịch. Lễ cúng như một lời khẳng định về hy vọng vào một khởi đầu mới rạng rỡ, bình an và thành công hơn.
- Gắn kết tình thân gia đình: Giây phút cả gia đình quây quần bên mâm cơm tất niên, cùng chờ đợi giờ khắc Giao thừa và thắp nén nhang thành kính là lúc tình cảm gia đình được thắt chặt nhất. Đây là nét đẹp văn hóa giúp duy trì truyền thống gia đạo qua nhiều thế hệ.
Xem thêm “Tour du lịch Hà Giang – Cao Bằng 5N4Đ trọn gói từ HCM”
3. Cách chuẩn bị mâm cúng Giao thừa chuẩn phong tục 3 miền
Để lễ cúng diễn ra trang nghiêm, gia chủ cần chuẩn bị hai mâm cỗ riêng biệt: ngoài trời và trong nhà.
3.1. Mâm cúng Giao thừa ngoài trời (Cúng Hành Khiển)
Mâm cúng ngoài trời thường được đặt ở sân, ban công hoặc trước cửa nhà.
- Lễ vật: Gà trống luộc (ngậm hoa hồng), bánh chưng/bánh tét, xôi gấc (tượng trưng cho may mắn), trầu cau, hoa tươi, trái cây (mâm ngũ quả), rượu, trà, nước, hương, đèn nến.
- Vàng mã: Mũ cánh chuồn của vị hành khiển và các loại tiền vàng.
3.2. Mâm cúng Giao thừa trong nhà (Cúng Tổ Tiên)
Mâm cúng này được đặt trên bàn thờ chính trong nhà.
- Miền Bắc: Thường có canh bóng nấu thập cẩm, miến nấu lòng gà, xôi gấc, bánh chưng, giò lụa, thịt gà luộc.
- Miền Trung: Thường có bánh tét, dưa món, thịt heo luộc, gà bóp rau răm, các món xào.
- Miền Nam: Không thể thiếu bánh tét, canh khổ qua (với hy vọng cái khổ sẽ đi qua), thịt kho hột vịt, tôm khô củ kiệu.
4. Nghi thức cúng Giao thừa đúng cách
Việc thực hiện nghi thức cần sự thành tâm và trang trọng:
- Thời gian: Đúng 0 giờ đêm ngày 30 Tết (hoặc 29 Tết nếu tháng thiếu).
- Thứ tự: Cúng ngoài trời trước để tiễn quan hành khiển, sau đó mới cúng trong nhà để mời tổ tiên.
- Trang phục: Gia chủ nên mặc quần áo chỉnh tề, sạch sẽ (thường là áo dài hoặc trang phục lịch sự).
- Thực hiện: Gia chủ thắp hương, vái 3 vái và đọc bài văn khấn Giao thừa. Sau khi hương tàn, gia chủ mới tiến hành hóa vàng và thụ lộc.
Xem thêm “6 lễ hội mùa xuân hấp dẫn nhất Châu Á”
5. Những lưu ý quan trọng khi cúng Giao thừa để cả năm may mắn
Để lễ cúng trọn vẹn và tránh những điều kiêng kỵ, bạn cần lưu ý:
- Sự thành tâm: Không cần mâm cao cỗ đầy quá mức, quan trọng nhất là tấm lòng thành kính.
- Giữ không khí hòa thuận: Trong đêm Giao thừa, các thành viên gia đình nên tránh cãi vã, nói những điều xui xẻo. Hãy trao nhau những lời chúc tốt đẹp.
- Vệ sinh bàn thờ: Bàn thờ cần được lau dọn sạch sẽ từ trước ngày 30.
- Đèn nến: Luôn giữ cho đèn nến thắp sáng trong suốt thời gian diễn ra lễ cúng để tạo không khí ấm cúng, xua tan âm khí.
Lễ cúng Giao thừa là một di sản văn hóa phi vật thể quý báu của người Việt. Nó nhắc nhở chúng ta về cội nguồn, về lòng biết ơn và niềm tin vào tương lai. Dù cuộc sống hiện đại có bận rộn đến đâu, khoảnh khắc thắp nén hương đêm Giao thừa vẫn luôn là điểm tựa tinh thần vững chãi trong lòng mỗi người con đất Việt. Hy vọng bài viết này đã giúp bạn hiểu rõ hơn về ý nghĩa lễ cúng Giao thừa và cách chuẩn bị cho một khởi đầu năm mới hanh thông nhất. Chúc bạn và gia đình một năm mới An Khang Thịnh Vượng – Vạn Sự Như Ý!
