Trong văn hóa Á Đông, bữa cơm tất niên (hay còn gọi là đoàn viên) mang một ý nghĩa thiêng liêng, là thời khắc gắn kết các thành viên sau một năm bôn ba. Với cộng đồng người Hoa, mâm cỗ đêm giao thừa không chỉ cần ngon mà còn phải mang tính biểu tượng cao. Trong đó, món cá là thành phần bắt buộc, không bao giờ vắng mặt.
Tại sao lại là cá mà không phải là một món cao lương mỹ vị nào khác? Hãy cùng Tourhot24h.vn tìm hiểu những triết lý nhân sinh và niềm tin phong thủy ẩn sau hình ảnh chú cá trên bàn tiệc tất niên.
1. Triết lý “Niên Niên Hữu Dư” – Lời cầu chúc thịnh vượng
Nguyên nhân cốt lõi nhất nằm ở nghệ thuật chơi chữ trong tiếng Hán. Trong tiếng Hoa, từ “Cá” (鱼 – Yú) đồng âm với từ “Dư” (余 – Yú) trong từ dư dả, thặng dư.
Người Hoa có câu chúc tụng cửa miệng là “Nian Nian You Yu” (年年有余), nghĩa là “Năm nào cũng có của ăn của để“. Chính vì sự đồng âm này, việc ăn cá vào ngày cuối năm được tin là sẽ mang lại sự may mắn, giúp gia chủ có một năm mới tài lộc dồi dào, tiền bạc không chỉ đủ tiêu mà còn luôn có phần dư ra để tích lũy.
2. Quy tắc “Ăn Cá” khắt khe trên bàn tiệc của người Hoa
Không chỉ đơn thuần là đặt một đĩa cá lên bàn, người Hoa còn có những quy tắc rất cụ thể để đảm bảo sự may mắn được trọn vẹn:
- Phải để lại phần đầu và đuôi cá: Một quy tắc quan trọng là không nên ăn hết sạch con cá trong bữa tối giao thừa. Người ta thường để lại phần đầu và đuôi cá để ăn vào ngày hôm sau (mùng 1 Tết). Điều này tượng trưng cho sự xuyên suốt “Hữu thủy hữu chung” (có đầu có đuôi) và mong muốn sự dư dả kéo dài từ năm cũ sang năm mới.
- Cách đặt hướng cá trên bàn: Khi đặt đĩa cá lên bàn tiệc, đầu cá phải hướng về phía người lớn tuổi nhất hoặc khách quý nhất trong nhà. Đây là cử chỉ thể hiện sự tôn trọng và kính trọng bậc bề trên. Chỉ sau khi người được đầu cá hướng về phía mình bắt đầu ăn, những người khác mới được phép thưởng thức.
- Không được lật mình cá: Theo quan niệm của những người làm nghề biển hoặc kinh doanh, việc lật mình cá khi đang ăn là điềm báo của sự “lật thuyền” hoặc đổ vỡ trong công việc. Thay vì lật, người ta sẽ gỡ xương sống của cá ra để ăn phần thịt bên dưới.
Xem thêm “Tour du lịch Bắc Kinh – Thượng Hải – Ô Trấn – Hàng Châu từ HCM”
3. Các loại cá phổ biến và ý nghĩa riêng biệt
Mỗi loại cá được chọn để xuất hiện trong bữa cơm tất niên đều mang một hàm ý tốt lành riêng:
- Cá Chép (Crucian Carp): Chữ “Chép” trong tiếng Hoa gần âm với từ “Cát” (吉 – Jí) trong cát tường. Ăn cá chép mang lại sự may mắn và thuận lợi.
- Cá Măng (Mud Carp): Chữ “Măng” gần âm với từ “Lễ” (礼 – Lǐ), biểu trưng cho sự lễ độ và phúc lộc.
- Cá Da Trơn/Cá Cát (Catfish): Gần âm với từ “Niên” (年 – Nián), nhấn mạnh lời chúc “Năm nào cũng dư dả”.
4. Cách chế biến món cá chuẩn vị ngày Tết
Món cá trong dịp Tết thường được chế biến theo phương thức Hấp (như cá hấp Hồng Kông với nước tương và hành gừng). Việc hấp giúp giữ nguyên vẹn hình dáng con cá từ đầu đến đuôi biểu tượng của sự hoàn hảo.
Ngoài ra, cá không nên được cắt khúc mà phải để nguyên con. Màu sắc của món ăn cũng rất quan trọng, thường được trang trí thêm ớt đỏ hoặc hành lá xanh để tạo sự hài hòa về âm dương, ngũ hành.
Xem thêm “8 điểm đến mùa xuân đẹp nhất Trung Quốc”
5. Những món ăn mang ý nghĩa may mắn khác trên mâm cơm người Hoa
Bên cạnh món cá chủ đạo, bữa cơm tất niên của người Hoa thường không thể thiếu:
- Sủi cảo (Jiaozi): Hình dáng giống như những nén bạc cổ, tượng trưng cho sự giàu sang.
- Chả giò (Spring Rolls): Tượng trưng cho những thỏi vàng.
- Mì trường thọ: Sợi mì dài không cắt sợi, tượng trưng cho sức khỏe và tuổi thọ.
- Bánh tổ (Nian Gao): Mang ý nghĩa mỗi năm một cao hơn (tiến bộ trong công việc và cuộc sống).
Việc nhất định phải có cá trong bữa cơm tất niên không phải là mê tín dị đoan mà là một nét đẹp trong văn hóa tinh thần của người Hoa. Nó thể hiện khát vọng mãnh liệt về một cuộc sống no đủ, hạnh phúc và lòng hiếu thảo đối với tổ tiên. Dù đi đâu về đâu, nhìn thấy đĩa cá trên mâm cơm chiều cuối năm, người ta sẽ thấy hơi ấm của gia đình và niềm hy vọng vào một tương lai tươi sáng hơn.
