Nếu từng mơ về những vùng đất ngút ngàn như Tây Tạng, mạch đất phía Tây Tứ Xuyên hay các thung lũng của Nepal, bạn chắc chắn đã quen thuộc với hình ảnh những sinh vật khổng lồ, lông lá rậm rạp đang lầm lũi bước đi giữa bão tuyết. Đó chính là bò Yak (hay còn gọi là bò Tây Tạng). Không đơn thuần là một loài gia súc, bò Yak chính là chiếc “phao cứu sinh”, là trung tâm của nền văn hóa và sự sinh tồn nơi mái nhà thế giới.
1. Siêu năng lực sinh học chịu lạnh giỏi nhưng sợ nóng?
Sống ở độ cao từ 3000m – 5000m so với mực nước biển, những nơi nhiệt độ có thể xuống dưới 40 độ C, bò Yak sở hữu những đặc điểm giải phẫu học độc nhất vô nhị để thích nghi:
- Hệ thống áo khoác “hai lớp”: Lớp lông ngoài dài, thô ráp chạm đất giúp chắn gió và tuyết. Lớp lông tơ bên trong mịn như len cashmere giúp giữ nhiệt tuyệt đối. Khác với bò vùng đồng bằng, da bò Yak rất dày và gần như không có tuyến mồ hôi.
- “Trái tim và buồng phổi” đột biến: Để sống sót trong môi trường thiếu oxy trầm trọng, tim và phổi của bò Yak lớn hơn rất nhiều so với các loài bò khác. Máu của chúng có hàm lượng hemoglobin cao vượt trội, giúp vận chuyển oxy cực kỳ hiệu quả.
Vì cơ thể được thiết kế hoàn hảo để chống chọi cái lạnh, bò Yak rất dễ bị sốc nhiệt và kiệt sức nếu đưa xuống vùng có độ cao dưới 1500m hoặc nơi có khí hậu ấm áp vượt quá 15 độ C.
2. Loại gia súc duy nhất “không mùi” và siêu sạch
Nhiều du khách lần đầu tiếp cận bò Yak đều ngạc nhiên vì chúng gần như không có mùi hôi đặc trưng của đại gia súc. Do môi trường sống khô ráo và thức ăn chủ yếu là các loại cỏ cao nguyên hoang dã, thảo dược, thậm chí là cả đông trùng hạ thảo, chất thải của bò Yak cũng cực kỳ sạch. Phân bò Yak sau khi phơi khô hoàn toàn không có mùi hôi mà mang mùi thảo mộc nhẹ. Đối với người Tây Tạng, đây là nguồn nhiên liệu đốt lò sưởi và nấu ăn vô giá giữa vùng hoang mạc không một bóng cây.
Xem thêm “Tour du lịch Lệ Giang – Shangrila – Đại Lý từ HCM”
3. Ẩm thực từ bò Yak
Đối với người dân du mục Tây Tạng, bò Yak nuôi sống họ theo đúng nghĩa đen. Mọi sản phẩm từ loài vật này đều là đặc sản cao cấp được du khách săn đón.
Trà bơ (Po Cha)
Làm từ trà đen, muối hoang dã và bơ chế biến từ sữa bò Yak giàu béo. Đây là thức uống năng lượng bắt buộc phải thử khi đến Tây Tạng để chống lại cái lạnh và hội chứng sốc độ cao. Bơ sữa bò Yak có màu vàng đậm do chúng ăn nhiều cỏ chứa carotene, hàm lượng dinh dưỡng cao gấp nhiều lần sữa bò thông thường.
Thịt bò Yak khô
Thịt bò Yak có hàm lượng protein cực cao nhưng mỡ và cholesterol lại rất thấp. Thịt được cắt thành dải dài, tẩm ướp gia vị địa phương rồi treo khô tự nhiên bằng gió lạnh cao nguyên. Khi ăn có vị ngọt đậm đà, thớ thịt dai nhưng không bở.
4. “Thần hộ mệnh” của những chuyến leo núi Himalaya
Nếu không có bò Yak, lịch sử chinh phục đỉnh Everest hay các ngọn núi cao kỷ lục trên thế giới có lẽ đã rẽ sang hướng khác. Với bàn chân có cấu tạo móng đặc biệt bám đá và tuyết cực tốt, một con bò Yak trưởng thành có thể cõng trên lưng khối lượng hàng hóa lên tới 100kg lầm lũi đi qua những vách đá rợn người mà không hề trượt ngã. Chúng chính là những “shipper” đáng tin cậy nhất của các đoàn leo núi quốc tế.
Bò Yak không đơn thuần là một loài động vật, chúng là một phần không thể tách rời của hệ sinh thái và tôn giáo vùng Himalaya. Chạm tay vào lớp lông dày của một chú bò Yak giữa cao nguyên lộng gió, bạn mới hiểu thế nào là sự kỳ diệu của tiến hóa và sức sống mãnh liệt của tự nhiên.
