Mỗi khi gió heo may se lạnh tràn về, sắc thắm của hoa đào, sắc vàng của hoa mai bắt đầu nhuộm lòng phố thị, chúng ta lại biết rằng Tết đã sát vách cửa. Trong tâm thức của người Việt, dù bận rộn đến đâu, việc chuẩn bị một mâm ngũ quả tươm tất dâng lên bàn thờ gia tiên luôn là nghi thức thiêng liêng nhất.
Hãy cùng Tourhot24h.vn khám phá ý nghĩa và sự khác biệt thú vị của mâm ngũ quả ba miền Bắc – Trung – Nam trong bài viết này nhé!
1. Mâm ngũ quả là gì? Tại sao luôn là con số 5?
Nhiều bạn thường thắc mắc: “Tại sao không phải là tứ quả hay lục quả mà nhất định phải là ngũ quả?“.
Thực tế, con số 5 tượng trưng cho lý thuyết Ngũ Hành trong văn hóa phương Đông: Kim – Mộc – Thủy – Hỏa – Thổ. Đây là 5 yếu tố cấu thành nên vũ trụ, tượng trưng cho sự sinh sôi, nảy nở và bền vững.
Bên cạnh đó, “Ngũ quả” còn đại diện cho Ngũ Phúc Lâm Môn:
- Phú: giàu có, tài lộc.
- Quý: sang trọng, địa vị.
- Thọ: sống lâu, sức khỏe.
- Khang: thân thể mạnh khỏe.
- Ninh: tâm hồn bình an.
Dù ở vùng miền nào, mâm ngũ quả cũng là nhịp cầu kết nối lòng thành kính của con cháu với tổ tiên, mong cầu một năm mới vạn sự hanh thông.
2. Ý nghĩa mâm ngũ quả miền Bắc
Người miền Bắc vốn trọng lễ nghi và sự hài hòa về màu sắc. Mâm ngũ quả miền Bắc thường được bài trí theo quy luật Ngũ hành một cách khéo léo thông qua màu sắc của các loại trái cây.
Những loại quả không thể thiếu:
- Chuối xanh (Mộc): nằm ở dưới cùng như bàn tay ngửa bao bọc, nâng đỡ toàn bộ các loại quả khác. Nó tượng trưng cho sự che chở, con cháu sum vầy, quây quần.
- Bưởi vàng/Phật thủ (Thổ): đặt giữa lòng nải chuối, tượng trưng cho phúc lộc viên mãn, mong muốn trời phật ban phước lành.
- Quất, cam, quýt (Kim): những quả chín mọng xen kẽ thể hiện sự thành đạt, may mắn.
- Hồng, ớt (Hỏa): màu đỏ rực rỡ mang lại năng lượng, sự nồng nhiệt và xua đuổi điềm xui.
- Mận, nho hoặc các quả sẫm màu (Thủy): đại diện cho sự tinh tế và sung túc.
Người Bắc thường xếp nải chuối ở dưới cùng, chính giữa là quả bưởi to tròn, sau đó cài cắm các loại quả khác xung quanh sao cho tạo thành hình tháp cân đối. Sự phối hợp đa sắc màu khiến bàn thờ trở nên ấm cúng và rực rỡ sức sống.
3. Ý nghĩa mâm ngũ quả miền Trung
Miền Trung là khúc ruột miền trung nắng gió, nơi thiên nhiên thường xuyên thử thách lòng người. Chính vì thế, mâm ngũ quả của người dân nơi đây không quá câu nệ về hình thức hay quy chuẩn “cầu – vừa – đủ – xài“.
“Có gì cúng nấy” chính là triết lý của người miền Trung. Quan trọng nhất là sự tươi ngon và lòng thành kính dâng lên tổ tiên.
Các loại quả phổ biến:
- Thanh long: mong cho rồng mây hội tụ, công danh thuận lợi.
- Xoài: cầu mong sự tiêu xài không thiếu thốn.
- Dưa hấu: ruột đỏ vỏ xanh, tượng trưng cho tấm lòng trung nghĩa, sắt son.
- Mãng cầu, sung, dứa,…tùy theo mỗi nhà.
Cách bài trí của người miền Trung khá đơn giản nhưng vẫn đảm bảo sự chỉn chu. Họ thường chọn những quả có vỏ cứng, lâu héo để có thể thờ qua suốt những ngày Tết nắng nóng.
Xem thêm “Tour du lịch Lệ Giang – Shangrila – Đại Lý 6N5Đ bay thẳng từ HCM”
4. Ý nghĩa mâm ngũ quả miền Nam
Trái ngược với sự nghiêm cẩn của miền Bắc, mâm ngũ quả miền Nam lại mang đậm nét văn hóa đặc trưng của vùng sông nước với lối chơi chữ cực kỳ thú vị và hóm hỉnh. Người miền Nam thường chọn quả theo tên gọi với mong ước: “cầu – sung – vừa – đủ – xài”.
Ý nghĩa từng loại quả:
- Mãng cầu (Cầu): mong muốn mọi điều như ý.
- Sung (Sung): tượng trưng cho sự sung mãn về sức khỏe và tiền bạc.
- Dừa (Vừa): trong tiếng miền Nam phát âm giống “vừa”, nghĩa là không thiếu thốn.
- Đu đủ (Đủ): sự đầy đủ, thịnh vượng trong cuộc sống.
- Xoài (Xài): cầu mong tiền bạc tiêu xài không hết.
Những điều kiêng kỵ:
Khác với miền Bắc, người miền Nam thường tránh một số loại quả sau vì tên gọi mang nghĩa không may mắn:
- Chuối: đọc gần giống “chúi nhủi”, làm ăn đi xuống.
- Cam: “quýt làm cam chịu”, ám chỉ sự xui xẻo, gánh hạn.
- Lê, lựu: lê lết, lựu đạn.
Xem thêm “Lịch hoa anh đào nở Trung Quốc 2026 chi tiết nhất”
5. Bí kíp chọn trái cây tươi ngon cho mâm ngũ quả
Để mâm ngũ quả luôn tươi rói suốt 3 ngày Tết, bạn cần bỏ túi một vài mẹo nhỏ sau:
- Chọn quả vừa chín tới: đừng chọn quả quá chín vì nhiệt độ của nhang đèn sẽ khiến quả nhanh nhũn. Hãy chọn những quả còn hơi xanh để đến mùng 3 là chín đẹp.
- Lau sạch bằng khăn ẩm: tránh rửa trực tiếp dưới vòi nước mạnh vì nước đọng ở cuống sẽ làm quả dễ bị thối. Chỉ cần dùng khăn ẩm lau sạch bụi bẩn là đủ.
- Cuống quả phải còn tươi: ưu tiên những quả còn lá, còn cuống xanh để tạo cảm giác “lộc lá” tràn đầy.
- Cân đối kích thước: chọn những quả có kích cỡ tương đồng để khi xếp lên không bị đổ và trông hài hòa hơn.
6. Những lưu ý tâm linh khi bày mâm ngũ quả
Mâm ngũ quả không chỉ là nghệ thuật sắp đặt mà còn là việc thực hành tâm linh. Bạn nên lưu ý:
- Không dùng trái cây giả: sự chân thành đến từ những gì thật nhất. Trái cây giả dù đẹp nhưng không mang được sinh khí và lòng thành của gia chủ.
- Đặt mâm ngũ quả phía trước bát hương: theo phong thủy, mâm quả nên đặt phía trước hoặc bên cạnh bát hương để “mời” tổ tiên về thưởng lãm.
- Số lượng quả: tuy gọi là ngũ quả nhưng ngày nay nhiều gia đình có thể bày 7, 9 hoặc nhiều loại quả hơn để thêm phần sung túc. Con số lẻ thường được ưu tiên vì tượng trưng cho sự sinh sôi.
Mâm ngũ quả chính là lời nhắc nhở chúng ta về nguồn cội, về hy vọng và về sự nỗ lực cho một tương lai tốt đẹp hơn. Hy vọng bài viết này đã giúp bạn hiểu thêm về nét đẹp văn hóa truyền thống của dân tộc. Chúc bạn và gia đình một mùa nhiều sức khỏe, tài lộc, thành công và hạnh phúc!
